Bibliotheek zonder catalogus

Is het mogelijk om de catalogus vaarwel te zeggen in een bibliotheek?

In de bibliotheek staat het vinden centraal: vinden van de juiste informatie die je (de klant) zoekt tot en met het daadwerkelijk leveren van de gevonden informatie al dan niet in digitale vorm.

In een Prezi op Internet lees ik dat Menno Rasch van de Universiteitsbibliotheek Utrecht van het "zoeken" (discovery) als bibliotheek-taak afstand en zich helermaal wil concentreren op "leverantie"(delivery). Hij erkent wel dat dat zonder catalogus nog een uitdaging zal worden.

Die uitdaging wordt gedeeld door UU-collega Pieter Reeve in zijn verslag van de Unconference Infocamp 2013 in de Informatieprofessional 2013/02.


Zelf hebben we besloten om onze catalogus, die we in eerste instantie in Refworks/Endnote hadden opgebouwd om te zetten naar GGC/Worldcat. Een lokaal bibliotheeksysteem hebben we niet meer.

Onze situatie is nu dat al onze boeken (ook e-books) te vinden zijn in Worldcat, maar dat er niet in onze collectie als zodanig gezocht kan worden.

In Worldcat zelf kun je alleen op titel/auteur/jaar etc. zoeken, maar niet binnen een speciale collectie. Ook in Picarta kunnen we niet laten zoeken alleen binnen onze collectie. Ons idee is dat de gebruiker dat ook niet wil.

Je zoekt gewoon een boek en als je een titel gevonden hebt die je wilt hebben ga je kijken waar je dat kunt krijgen. Het zoeken binnen de eigen collectie is in die zin onnodig beperkend.

Een klein beetje onhandig is het wel, want Worldcat toont geen boeknummers. Van Worldcat kun je wel naar de boektitel in Picarta en daar kun je wel de boekcode zien.

De uitlening houden we bij in een Excel-sheet. En zelf kunnen we uiteraard zoeken in de GGC via WinIBW, maar dat is niet geschikt voor gebruikers.

Vraag blijft hoe en of het werkt een bibliotheek zonder catalogus.
Is er inmiddels sprake van een nieuwe paradigma-verschuiving? Na het "van collectie naar connectie" nu dan "van zoeken naar leveren" of beter nog in het Engels "from discovery to delivery".

Discovery services

Wat is een discovery service?
Een discovery service is een stap in de geschiedenis van het zoeken in bestanden.
Er is een opbouw zichtbaar in het zoeken in bibliotheekbestanden. Eerst had je alleen het zoeken in de bibliotheekcatalogus. Later kreeg je als bibliotheek ook toegang tot andere catalogi, tot de Nationale Catalogus (nu Picarta) en tot andere bestanden (bijv. Pubmed/Medline, Web of Science en journal platforms zoals Science Direct , Springer Link , Wiley Online en veel meer).
Dan rijst al snel de vraag “Kunnen we al die bestanden niet in één keer doorzoeken in plaats van een voor een.?”
Het begin van een Meta Search Engine, een zoekmachine die tegelijkertijd meerdere zoekmachines bevraagt en het antwoord dus tergugeeft uit diverse databases.
Een bekende toepassing van een meta search machine is de Metacrawler, een zoekmachine, die tot mijn verrassing nog steeds bestaat en tegelijkertijd zoekt in Google, Yahoo en Bing.
Toen de ontwikkeling wat verder gingen is de term Meta Search Engine een beetje uit de mode geraakt en is de term ‘Federated search’ geworden. In Wikipedia wordt aangegeven dat er wel een nuanceverschil is (Federated Search gebruikt beter de voor de betreffende database aangemaakte indexen dan Metasearch), maar de NISO (National Information Standards Organization – US) ziet ze als synoniem.

Het grote probleem zit hem ook altijd in de indexen. Als je optimaal gebruik maakt van de mogelijkheden van een bij een bepaald bestand behorende index dan zal je zoekresultaat ook beter zijn. Zo is bijv. Een ‘topic’ search in Web of Science niet te vergelijken met een Mesh-heading search in Pubmed, terwijl ze toch beide zoeken op een onderwerp. Maar waar topic in WoS allerlei, niet gestructureerde woorden uit de titel en het abstract kan bevatten, zijn de Mesh-headings scherp gedefinieerde trefwoorden die in een gestructureerd verband met elkaar nog kunnen worden ingeperkt en/of uitgebreid. Gebruik van de eigen indexen voor een bestand is dan ook aan te bevelen, dat was zeker zo in de tijd van vóór het full-text zoeken. De zoekalgoritmen zijn sterk verbeterd.

Discovery services (of Web-scale discovery) gaan een stapje verder en gaan uit van een eigen gezamenlijke index voor diverse bestanden. Je zoekt in één index en je krijgt geïntegreerd uit een aantal bestanden het antwoord terug. In de Federated Search Blog geeft auteur Sol een aardige uitleg over discovery services (uit 2009) en Jason Vaughan heeft het in American Libraries uit 2010 over Web-scale Discovery.

Er zijn een aantal commerciële aanbieders van discovery services. Dat zijn intermedairs die contacten en licenties hebben afgesloten met uitgevers om de inhoud van hun databases te gebruiken om een ‘unified index’op te bouwen. Zij bieden een centrale service aan en daar kun je dan je eigen databases aan toevoegen. De oplossing is ‘in the cloud’d.w.z. op de servers van de aanbieders.
Aanbieders zijn:
Primo (Exlibris), Ebsco iscovery Service (EDS) , Summon (Serials Solutons) en nog een lijstje (zie de site Unified Resource Discovery Comparison van Lukas Koster en Andy Ekins) soortgelijke aanbieders. Opmerkelijk is dat het meestal gaat om tijdschriftagenten, dan wel leveranciers van link solvers of soortgelijke koppeling van tijdschriftenartikelen metadata aan de full text.

Op 26 januari zijn we in vergadering bijeengeweest, met een aantal KNAW-instituten om de mogelijkheden te bekijken en te bediscussiëren van discovery services. Als gast was daarbij aanwezig Lucas Koster van de UvA. Lukas vertelde ons over het selectieproces en de implementatie van de Primo Discovery Services bij de Universiteitsbibliothehttp://www.blogger.com/img/blank.gifek Amsterdam.

Ter voorbereiding konden we het artikel over Discovery Services uit Library Technology lezen en diverse discovery services raadplegen.
Na de bijeenkomst bleven nog genoeg vragen over. Een van de leukste was die van een van de KNAW-collectie-instituten, die zelf veel databases maken, over de mogelijkheid om al de eigen databases met een unified index toegankelijk te maken.
Nu resten ons de vragen van onze licentie-manager te beantwoorden:
Hier volgen de vragen:
1. Wie heeft wat aan een DT? Waarom?
2. Wat gaat er mis voor wie zonder een DT? Waarom?
3. Voor wie is een DT niet interessant? Waarom?
Stel dat een DT nuttig is:
4. Wanneer een DT?

En die ga ik komend weekend maar eens beantwoorden.

Springer Ebooks

Vorig jaar hebben we bij Springer 3 collecties e-boeken gekocht.
Het vervelende van de - online - ebooks is dat je ze het makkelijkst als bulk in een pakket kan kopen. En dat terwijl we toch echt liever titel voor titel uitzoeken. Het vervelende hieraan is dat je weliswaar toegang hebt tot een heleboel elektronische boeken, maar dat het merendeel niet interessant is voor onze lezers.
Zo zitten wij, met onderwerp 'ecologie'in de brede rubriek "Biomedicine and Life Sciences'. Het woord zegt het al: er wordt nl heel erg veel over geneeskunde (valt ook onder Biomedicine) geschreven en dat is voor ons verwaarloosbaar.
Praktische boeken, bijv. hoe je met statistiek om moet gaan ziten daarentegen in de rubriek 'Mathematics and Statistics', maar die bevat ook erg veel wiskunde en wetenschappelijk gerichte onderzoek aan statistische modellen en berekeningen.
Maar goed, wij komen tot een prijsafspraak met Springer en schaffen de laatste jaren (2005-2009)van drie collecties aan (behalve BMLS en MS ook nog Earth and Environmental Sciences - veel geologie:)).
In totaal een kleine 4000 titels. De titelbeschrijvingen daarvan kunnen we downloaden als Marc 21 records.
So far so good.
Maar wat doe ik met Marc21 records: ik kan ze niet lezen en ook niet inlezen in onze catalogus (wij gebruiken Endnote/Refworks als catalogus).
Op zoek dus naar tools die die Marc 21 records kunnen omzetten in bijv. een getagged formaat wat ik kan inlezen.
Zo vind ik de software MarcEdit. MarcEdit omvat ondermeer de MarcBreaker die Marc records kan omzetten in een getagged formaat. Bekijk het filmpje hoe dat werkt.
Een Marc 21 record (mrc-extensie) als je die opent in Kladblok ziet dat er als volgt uit:

01107nmm a22003375u 4500001001800000003000900018005001900027007001500046008004100061020001800102100001800120245014800138260004600286300001600332440005000348650001900398650001600417650002100433650001800454650001600472650001900488650001900507650001700526650001700543700002400560700001800584710003400602773002000636856004800656950006400704 978-1-4020-8792-9 Springer 20081222235142.288 cr nn 008mamaa 081222s2008 xx j eng d a9781402087936 1 aDelson, Eric. 10 aAmerican Megafaunal Extinctions at the End of the Pleistocene h[electronic resource] / cedited by Eric Delson, Ross D. E. MacPhee, Gary Haynes. aDordrecht : bSpringer Netherlands, c2008. bv.: digital 0 aVertebrate Paleobiology and Paleoanthropology 14 aEarth Sciences 0 aArchaeology 0 aClimatic changes 0 aLife sciences 24 aArchaeology 24 aBiogeosciences 24 aClimate Change 24 aPaleontology 0 aPaleontology 1 aMacPhee, Ross D. E. 1 aHaynes, Gary. 2 aSpringerLink (Online service) 0 tSpringer eBooks 40 uhttp://dx.doi.org/10.1007/978-1-4020-8793-6 aEarth and Environmental Science (Springer-11646; ZDB-2-EES)

Hetzelfde bestand na MarcBreaker (mrk-extensie) zo:

=LDR 01107nmm a22003375u 4500
=001 978-1-4020-8792-9
=003 Springer
=005 20081222235142.288
=007 cr\nn\008mamaa
=008 081222s2008\\\\xx\\\\\\\\\j\\\\\\\\eng\d
=020 \\$a9781402087936
=100 1\$aDelson, Eric.
=245 10$aAmerican Megafaunal Extinctions at the End of the Pleistocene$h[electronic resource] /$cedited by Eric Delson, Ross D. E. MacPhee, Gary Haynes.
=260 \\$aDordrecht :$bSpringer Netherlands,$c2008.
=300 \\$bv.: digital
=440 \0$aVertebrate Paleobiology and Paleoanthropology
=650 14$aEarth Sciences
=650 \0$aArchaeology
=650 \0$aClimatic changes
=650 \0$aLife sciences
=650 24$aArchaeology
=650 24$aBiogeosciences
=650 24$aClimate Change
=650 24$aPaleontology
=650 \0$aPaleontology
=700 1\$aMacPhee, Ross D. E.
=700 1\$aHaynes, Gary.
=710 2\$aSpringerLink (Online service)
=773 0\$tSpringer eBooks
=856 40$uhttp://dx.doi.org/10.1007/978-1-4020-8793-6
=950 \\$aEarth and Environmental Science (Springer-11646; ZDB-2-EES)

Maar inlezen lukt niet, niet met Library of Congres filter, niet met de Library of Congres Connection File, ook niet na aanpassing van de filter resp. de connection file voor Marc-records.
Uiteindelijk heb ik via de Endnote bijeenkomst bij Disc begin dit jaar de hulp ingeroepen van Jason Rollins van Product Development bij ThomsonReuters.En uiteindelijk heb ik m.b.v. Cheryl Rodriguez van Thomson Reuters de procedure op een rijtje:
Uit het mrk-bestand moet je eerst alle = (istekens) verwijderen, vervolgens met een speciale connection-file (MarcEdit.enz), kun je het bestand importeren.
Het bestand?.... Nee het zijn er inmiddels zo'n 4 per maand en voor alle drie collecties, in totaal gaat het om bijna honderd bestanden, die allemaal afzonderlijk behandeld willen worden.
Maar nu, een jaar na bezegeling van het contract, zitten ze erin.
En volgend jaar????